Normy wentylacyjne w Polsce Email
piątek, 02 marca 2007 21:14

Wentylacja grawitacyjna,

 o czym z pewnością wszyscy wiemy, jest to wentylacja powodująca podciśnienie w pomieszczeniu, w którym ruch powietrza jest wywołany przez energię potencjalną mas powietrza i przez energię kinetyczną wiatru.

Jaka ma być wentylacja naturalna?

Zgodnie z:

  • Warunkami technicznymi, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. nr 15/99 poz. 140 – tekst jednolity (1). §150. 2 „Przy okresowym (nieciągłym) działaniu wentylacji mechanicznej lub klimatyzacji należy zapewnić w okresie przerw dodatkową wentylację grawitacyjną lub mechaniczną, wynoszącą, co najmniej 0,5 w/h, przyjmując do obliczania kubatury wentylowanej nominalną wysokość pomieszczenia, lecz nie więcej niż 4 m.”
  • Ogólnymi przepisami bhp (Dz.U. nr129/97 poz. 844) (2). §32.1. „W pomieszczeniach pracy powinna być zapewniona wymiana powietrza wynikająca z potrzeb użytkowych funkcji tych pomieszczeń”. 2. „W nie klimatyzowanych pomieszczeniach pracy niezależnie od wymiany powietrza, o której mowa w ust. 1., powinna być zapewniona stała wymiana powietrza nie mniejsza niż 0,5 w/h”. Wymagania podane w Warunkach (1) zostały zaostrzone poprzez zapis: „Za stałą wymianę nie uważa się wymiany uzyskiwanej wyłącznie w drodze wentylacji mechanicznej”. Oznacza to, że niezależnie od wentylacji mechanicznej należy projektować wentylację naturalną.
  • PN-83/B-03430 (7) pkt. 4.2. „Wybór rodzaju wentylacji. W budynkach o wysokości do 11 kondygnacji może być stosowana wentylacja grawitacyjna lub mechaniczna. W budynkach wyższych należy stosować wentylację mechaniczną, wywiewną, lub nawiewno-wywiewną, ... W pomieszczeniach przeznaczonych do pobytu ludzi należy na okres przerw w działaniu wentylacji zapewnić co najmniej 0,5 w/h”.

Sprawa jasna. W pomieszczeniach przeznaczonych do stałego przebywania ludzi, wentylacja grawitacyjna musi być zawsze i to niezależnie od tego czy w tych pomieszczeniach jest wentylacja mechaniczna czy też jej nie ma. Sprawa była jasna, ale już nie jest.

Dyrektor Departamentu Zdrowia Publicznego Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej zwrócił się pismem (3) do Departamentu Prawnego Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z prośbą o wyjaśnienie treści zapisu § 32 ust. 2 (2) „czy budynki wyposażone w ciągle działającą wentylację mechaniczną (24 godz.) np. budynki wysokie, a także o zróżnicowanej funkcji – muszą posiadać wentylację grawitacyjną skoro z punktu widzenia technicznego jest to nieuzasadnione".

Odpowiedzi udzielił Departament Warunków Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

 Pismo to, w części dotyczącej tej sprawy, z uwagi na swoją wagę publikuję poniżej.

 Na publikację pisma otrzymałem pisemną zgodę.

Warszawa, 21.01.1999 r.

 OD: Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej

 ul. Nowogrodzka 1/3, 00-513 Warszawa Departament Warunków Pracy

DWP.II.074- 1679/WL/98

DO: Pan Jerzy Walendzik

Dyrektor Departamentu Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej

W związku z pismem znak: ZPN-071-41/98 z dnia 10.12.1998 r. dotyczącym przepisów § 32 ust.2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844) oraz § 37 załącznika do tego rozporządzenia – przedstawiamy niżej wyjaśnienie w tej sprawie. Intencją przepisu §32 ust. 2. rozporządzenia było zapewnienie (w czasie przerw w działaniu wentylacji mechanicznej) działania wentylacji niezależnie od energii elektrycznej oraz od użycia wyłącznika do jej uruchomienia.

Zapis w rozporządzeniu, mówiący o obowiązku zapewnienia stałej wymiany powietrza nie mniejszej niż 0,5-krotnej w ciągu godziny, dotyczący nie klimatyzowanych pomieszczeń pracy, powinien być traktowany jako wskazówka dla projektanta (do określenia przekroju przewodu i kratki wentylacyjnej – przyjmując średnią temperaturę roczną; pojęcie „stałej” należy odnosić do instalacji wentylacyjnej – zdolnej do zapewnienia stałej wymiany powietrza, przy czym powyższy zapis nie oznacza, że w każdej chwili wymiana powietrza powinna być co najmniej 0,5-krotna w ciągu godziny.

Należy zauważyć, że jednym z możliwych do zastosowania rozwiązań (zgodnych z przepisami rozporządzenia) może być wykorzystanie przewodów wentylacji mechanicznej do wentylacji pomieszczeń na zasadach wentylacji grawitacyjnej – w czasie, kiedy wentylatory są wyłączone z pracy.

Omawiany zapis w rozporządzeniu jest zbieżny z postanowieniami Polskiej Normy PN-83/B-03430 „Wentylacja w budynkach mieszkalnych zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej. Wymagania.” Zgodnie z pkt. 4.2 tej normy – w budynkach o wysokości do 11 kondygnacji może być stosowana wentylacja grawitacyjna lub mechaniczna; w pomieszczeniach przeznaczonych do pobytu ludzi należy na okres przerwy w działaniu wentylacji mechanicznej zapewnia co najmniej półkrotną wymianę powietrza w ciągu godziny. Z postanowienia tego wynika, że 0,5-krotna wymiana powietrza w ciągu godziny powinna być zapewniona drogą wentylacji grawitacyjnej (w okresie przerwy w działaniu wentylacji mechanicznej).

 Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienie – należy uznać, że przepis §32 ust. 2 ww. rozporządzenia jest zbieżny z § 150 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 1995 r. Nr 10, poz. 46 z póŹn. zm.).

Moje uwagi do tego pisma:

  • Wykładnia Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej, odnosi się do rozporządzenia w sprawie warunków bhp (2), które dotyczy tylko budownictwa przemysłowego. Przywoływanie w tym miejscu normy (7) dotyczącej budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej jest nie uprawnione.
  • Podanie, że nieczynna mechaniczna wentylacja wywiewna może spełniać rolę wentylacji grawitacyjnej jest również nietrafne. Aby nieczynna mechaniczna wentylacja wywiewna mogła spełniać funkcje wentylacji grawitacyjnej to siła wyporu cieplnego musi być większa od całkowitych oporów przepływu powietrza przez te instalacje. Takie przypadki w budownictwie przemysłowym występują bardzo rzadko. Sieć pozioma prawie zawsze jest większa od geometrycznej wysokooci odcinków pionowych. Wykorzystywanie nieczynnej mechanicznej wentylacji wyciągowej jako wentylacji grawitacyjnej musi być poparte obliczeniami.
  • Podano, że wielkość strumienia objętości powietrza usuwanego z pomieszczeń przy pomocy wentylacji grawitacyjnej należy obliczać dla średniorocznej temperatury zewnętrznej? Jakiej? Wg czego liczonej? Zakładając, że np. dla III strefy temperatura w zimie wynosi wg PN-82/B-02403 – 20°C, a w lecie zgodnie z PN-76/B-03420 wynosi +30°C, średnioroczna temperatura wyniesie więc +5°C.

Po co nowy sposób liczenia, jeżeli temperatura ta określona jest w PN.

 Dla budownictwa przemysłowego strumień objętości powietrza należy liczyć wg PN-67/B-03432 dla temperatury +8°C, a dla budownictwa mieszkaniowego i użyteczności publicznej wg PN-83/B-03430 gdzie wartość ta wynosi +12°C.

 Do obliczania wentylacji grawitacyjnej należy przyjmować temperatury wg PN. Następną zmianą, dotyczącą budownictwa mieszkaniowego i użyteczności publicznej, jest nowelizacja PN-83/B-03430 oznaczona PN-83/B-03430 Az3:2000. W nowelizacji został zmieniony pkt. 4.2. Nowe brzmienie tego pkt. „w budynkach o wysokości do 25 m nad poziomem terenu może być stosowana wentylacja grawitacyjna lub mechaniczna (w budynkach wyższych należy stosować wentylacje mechaniczną wywiewną lub nawiewno-wywiewną). Wentylacja mechaniczna powinna być uruchamiana okresowo, na czas użytkowania pomieszczeń, z odpowiednim wyprzedzeniem i opóŹnieniem”. Nowum to: „Nie dopuszcza się równoczesnego stosowania w pomieszczeniach wentylacji mechanicznej i grawitacyjnej”.

Nie wiem, czy zapis ten był konsultowany z Państwowym Inspektorem Sanitarnym i Państwowym Inspektorem Pracy?

Dla mnie zapis ten jest niebezpieczny. Pozwala on na to, aby pomieszczenia przez część doby pozostawały bez jakiejkolwiek wentylacji. Grawitacyjnej nie ma, mechaniczna wyłączona.

Czy w oparciu o takie prawodawstwo projektant będzie wiedział jak ma zaprojektować wentylację grawitacyjną. Jakkolwiek by ją zaprojektował to zawsze będzie, w niezgodzie z którymś o z ww. przepisów.

Czas, aby prawodawcy w osobach Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministra Pracy i Polityki Socjalnej i Polskiego Komitetu Normalizacyjnego w uzgodnieniu z Państwowym Inspektorem Sanitarnymi Państwowym Inspektorem Pracy opracowali jednolite zasady projektowania i wykonawstwa wentylacji grawitacyjnej i mechanicznej.

 inż. Jerzy Drążkiewicz

Rzeczoznawca ds. sanitarno-higienicznych i Rzeczoznawca ds. bezpieczeństwa i higieny pracy.

Piśmiennictwo:

  1. Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 14.12.1994r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowania (tekst jednolity – Dz.U. nr 15/99 poz. 140).
  2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26.09.1997r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 129/97 poz. 844).
  3. Pismo Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej Departament Zdrowia Publicznego znak ZPN-071-41/98 z 10.12.1998 r. do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej Departament Prawny.
  4. Pismo Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, Departament Warunków Pracy do Departamentu Zdrowia Publicznego w Ministerstwie Zdrowia Publicznego znak DWP.II.074-1679/WL/98 z 21.01.1999 r.
  5. PN-82/B-02403 Ogrzewnictwo. Temperatury obliczeniowe zewnętrzne.
  6. PN-76/B-03420 Wentylacja i klimatyzacja. Parametry obliczeniowe powietrza zewnętrznego.
  7. PN-83/B-03430 Wentylacja w budynkach mieszkalnych zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej. Wymagania.
  8. PN-83/B-03430 jw. zmiana Az3:2000.
  9. PN-67/B-03422 Wentylacja. Wentylacja naturalna w budownictwie przemysłowym. Wymagania techniczne.
  10. BN-86/8865-41 Budynki inwentarskie. Wentylacja naturalna. Wymagania.