EkoENERGIA - ogrzewanie słoneczne, wentylacja, pompy ciepła, budownictwo niskoenergetyczne, sezonowe magazynowanie ciepła - Konieczna zmiana polityki energetycznej Polski

Konieczna zmiana polityki energetycznej Polski

06.03.2007.

Minister Gospodarki (Rzeczpospolita, 16.11.2001) potwierdził znany fakt, iż Polska w światowych rankingach konkurencyjności spada coraz niżej. Bieżące oceny są takie: spada nieustannie tempo wzrostu gospodarczego, rośnie bezrobocie, maleje zapotrzebowanie gospodarki na energię z powodu braku wzrostu rozwoju produkcji i usług, wzrasta świadomość oszczędności energii przez wszystkich, zapotrzebowanie na energię się ustabilizowało od kilku lat, jest niższe niż zakładano i wynosi około 4200 PJ/rok.
Bilans energetyczny kraju a samowystarczalność energetyczna
Polska w latach 70-tych była samowystarczalna energetycznie. W tym czasie metraż wierceń geologiczno - poszukiwawczych osiągnął wartość 450 km/rok. Wydobycie ropy naftowej wzrosło do 500 000 ton/rok, zaś wydobycie własne gazu osiągnęło wartość 8 mld m3 /rok - co odpowiada aktualnemu importowi tego surowca z Rosji. Wzrosło też wydobycie węgla kamiennego i brunatnego - przeszło 200 mln ton/rok.

W wyniku decyzji politycznych lat 80., ten imponujący rozwój polskiej energetyki oparty na wykorzystaniu własnych, naturalnych surowców kopalnych, został niekorzystnie zmieniony. Dalszego rozwoju nowoczesnej Polski upatrywano w odkrytych, dużych zasobach węgla brunatnego (Pątnów, Adamów, Konin), rozwoju energetyki jądrowej (żarnowiec) oraz dostawach taniego gazu z Rosji ("kontrakt stulecia"). Nastąpiła świadoma utrata samowystarczalności energetycznej państwa, która trwa do dziś (118% - rok 1960, 113% - rok 1975, 85% - rok 2000, planowane 60% w roku 2020) oraz coraz większa utrata bezpieczeństwa energetycznego kraju.

Taka strategia likwidacji energetyki polskiej oraz przemysłu wydobywczego jest nie do zaakceptowania - zważywszy na posiadane ogromne zasoby surowców kopalnych, największe w Europie zasoby odnawialnych Źródeł energii (OŹE), potencjał wydobywczy i ludzki Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazowego (PGNiG) oraz znakomite zaplecze naukowe. Szacowane przez Państwowy Instytut Geologicznych oraz Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN w Krakowie, zasoby prognostycznei wydobywalne technicznie, wynoszą: ropy naftowej - 180-300 mln ton, gazu ziemnego - 800 - 1200 mld m3 (Prof. J. Sokołowski, 2001r.). Przyjmując dotychczasowe zużycie gazu w ostatnich 5 latach na poziomie 10-11 mld m3/rok - Polska ma zasoby własne gazu wystarczające na około 100 lat.

Konieczność wykorzystania odnawialnych zasobów energii (OŹE)
Zasoby naturalne Polski i świata nieustannie maleją, zanieczyszczenie środowiska wykładniczo rośnie. Ostatni raport Zespołu ONZ ds. Zmian Klimatycznych ("Climate Change 2001") jednoznacznie stwierdza, iż jeżeli nie uda się ograniczyć emisji zanieczyszczeń do atmosfery o 70% rocznie - ludzkość zostanie dotknięta zmianami ekologicznymi o niewyobrażalnych dotąd rozmiarach (powodzie, śnieżyce, klęski żywiołowe, zmiany klimatu). W styczniu 2001r., Unia Europejska przyjęła "Strategię Ochrony środowiska do roku 2010" - gdzie ustalono zmniejszenie emisji zanieczyszczeń minimum 20-40% do roku 2020 - co będzie wymagało zupełnie nowej strategii i zmiany polityki energetycznej państw UE.

Decyzja Rady Europy z września 2001r. określa konieczność szerszego rozwoju zastosowań odnawialnych zasobów energii (OŹE); 22% produkcji energii do roku 2010 w bilansie energetycznym państw UE ma pochodzić ze Źródeł odnawialnych.

W Polsce tymczasem brak jest do dziś bilansu energetycznego kraju, zawierającego oceny zasobów kopalnych i odnawialnych (OŹE), łącznego potencjału energetycznego zasobów własnych, rzetelnego bilansu potrzeb na najbliższe lata (Sejm, 2000).

Fundamentalnymi błędami polityki energetycznej państwa są: niedoszacowanie własnych zasobów Źródeł energii, przeszacowanie potrzeb energetycznych kraju, brak wizji i strategii trwałego i zrównoważonego rozwoju Polski z uwzględnieniem własnych zasobów kopalnych i odnawialnych (Sejm, 2000, 2001).

Potencjał energetyczny odnawialnych Źródeł energii w Polsce.
W dokumentach rządowych poprzedniej koalicji AWS-UW (II. Polityka Ekologiczna Polski, Strategia rozwoju energetyki odnawialnej- Sejm, sierpień 2001) - Źle oszacowano możliwości i potrzeby Polski w zakresie zasobów energetycznych, niewspółmiernie zaniżając ogromne bogactwo narodowe i potencjał energetyczny w nich zawarty.

Nie ulega wątpliwości, że łączny potencjał tych zasobów przekracza wielokrotnie, roczne potrzeby Polski.

Przeprowadzone w ostatnich latach oceny zasobów odnawialnych wykazują, iż łącznie przekraczają one przeszło 100 - krotnie potrzeby kraju na energię pierwotną.

Największy potencjał energetyczny zawarty jest w energii geotermicznej (gorąca woda, gorące skały), ocenia się, iż na ponad 80% powierzchni kraju są warunki do rozwoju energetyki geotermalnej. Zasoby te stanowią 99% potencjału OŹE w Polsce, resztę około 1% stanowią łącznie zasoby energii: wiatru, słońca, biomasy i wody.

Trzeba podkreślić, iż koszt jednostki energii cieplnej otrzymywanej z zasobów geotermalnych w Europie Zachodniej (Francja, Niemcy, Włochy) jest o 30% - 50% niższy niż z gazu lub oleju. W Polsce koszt wytworzenia 1GJ energii cieplnej według danych Geotermii: Pyrzyce, Podhalańskiej i Mszczonów - jest średnio 30% niższy od cen MPEC (2000r.).

Dotychczasowe modele paliwowo - energetyczne Polski
Jak dotąd w działaniach obecnego rządu brak jest odważnej wizji gospodarczej, która mogła by zdecydowanie popchnąć gospodarkę do przodu, zaś społeczeństwo zmobilizować do większej aktywności. Wchodzimy w kolejny rok rozpaczliwej bezradności rządzących wobec narastających problemów gospodarczych, bezrobocia i frustracji społeczeństwa w miastach, a szczególnie na wsi.

Rządowy program reformy energetyki i górnictwa kamiennego nie zdał egzaminu. Olbrzymie pieniądze skierowane na ten cel nie zmieniły pozytywnie tego sektora, zaś przyczyniły się zdecydowanie do niespotykanego bezrobocia na śląsku i w kraju.

Zadłużenie górnictwa w ciągu ostatnich 5 lat wrosło z 2.5 mld USD do ponad 5 mld USD.

Jest problem zasadniczy! Jaki model paliwowo-energetyczny kraju mamy, a jaki winniśmy mieć?
Przez wiele lat był to model węglowo - gazowy, wynikający z naturalnych zasobów Polski i potrzeb gospodarki, który pozwalał na samowystarczalność energetyczną kraju.

W latach 80. nastąpiła zasadnicza zmiana, próbowano koncepcji modelu węglowo - jądrowo - gazowego, z planowaną dominacją energetyki jądrowej i gazowej, który ostatecznie doczekał się likwidacji atomistyki, redukcji o 50% górnictwa węglowego i olbrzymiego lobby gazowego ("transakcja stulecia" - na gaz z Rosji).

Dziś nic konkretnego nie wiemy! Współczynnik bezpieczeństwa energetycznego kraju ciągle spada! Podpisanie wielu kontraktów na dostawy gazu (Rosja, Niemcy Dania, Norwegia) przekraczające łącznie nasze potrzeby, przy równoczesnym likwidowaniu zdolności wydobywczej polskiego górnictwa, spowodowało poważne dylematy.

Z jakim modelem gospodarki energetycznej w Polsce mamy do czynienia, z modelem gazowo - węglowym czy węglowo - gazowym?

Jeżeli energetyka polska oparta jest w 98% na wykorzystaniu węgla (Rzeczpospolita, 16.11.2001) - to winien być to nadal model węglowy.
Jeżeli Polska ma własne udokumentowane zasoby gazu na blisko 100 lat eksploatacji - to winien być to nadal model gazowy z wzrastającą dominacją wydobycia własnego (redukcja importu, renegocjacje umów gazowych, likwidacja bezrobocia, nowe miejsca pracy).
Jeżeli Polska ma największe w Europie, udokumentowane zasoby odnawialnej energii geotermicznej o potencjale energetycznym (PJ) przekraczającym wielokrotnie nasze roczne potrzeby - to winien być to również model geotermalny (nowa gałąŹ nauki, techniki i przemysłu w Polsce, nowe kierunki kształcenia, nowe zawody, nowe miejsca pracy).

Tak nakazuje rachunek ekonomiczny, interes narodowy i śmiała wizja rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego Polski u progu XXI wieku.
Jaki model paliwowo-energetyczny dla Polski ?
Nie ma wątpliwości, iż optymalnym wariantem dla Polski jest model zrównoważonej gospodarki paliwowo - energetycznej o strukturze: węgiel - gaz - geotermia.

Jest to model do przyjęcia w Polsce, albowiem bazą podstawową jest i pozostanie przez wiele lat rodzimy węgiel kamienny i brunatny (elektroenergetyka zawodowa). Gaz i paliwa ropopochodne stanowić będą nośniki uzupełniające (przemysł, ciepłownictwo, gospodarka skojarzona). Geotermia może pokryć stopniowo pełne zapotrzebowanie kraju na gorącą wodę (ogrzewanie, wentylacja, klimatyzacja, rekreacja, sport, balneologia, zdrowie, lecznictwo).

Przyjęcie takiego modelu stwarza możliwość (węgiel):
- określenia optymalnego, koniecznego wydobycia węgla kamiennego i brunatnego w Polsce dla kraju i na eksport (dziś ok. 100 mln. ton węgla kamiennego);
- konsolidacji górnictwa (duże, silne podmioty gospodarcze), wdrożenie nowego modelu organizacji i zarządzania branżą (minimalna liczba podmiotów zarządzających), powstanie Koncernu "Polski Węgiel";
- uczynienie z węgla konkurencyjnego paliwa dla gazu (chemiczna przeróbka węgla);
- powiązania górnictwa z energetyką, hutnictwem, budownictwem - gałęziami przemysłu wzajemnie powiązanymi w ujęciu makroekonomicznym, regionalnym nie traktowanymi sektorowo.
Drugą przesłanką takiego wariantu są rozpoznane i udokumentowane, własne zasoby gazu. W imię obrony istniejącego potencjału wydobywczego (ludzie, urządzenia, organizacja) oraz likwidacji bezrobocia - można w szybkim czasie osiągnąć własne wydobycie na poziomie 8 mld m3/rok (tak jak to było w latach 70.) Pozwoliłoby to zmniejszyć import gazu o minimum 50% (z Rosji, do wartości 4 mld m3/rok), co stanowiłoby przeszło 30% potrzeb kraju z jednego kierunku zgodnie z zaleceniem UE - dywersyfikacja dostaw). Należałoby równolegle skonsolidować PGNiG i utworzyć koncern "Polski Gaz" - na wzór podobnych silnych państwowych podmiotów gazowych w Europie Zachodniej, z powrotem powrócić do intensywnych wierceń i poszukiwań gazowo - naftowo - geotermalnych jak to było do roku 1975-78. Docelowo roczne wydobycie polskiego gazu ziemnego mogłoby osiągnąć 8 Ăˇ 10 mld m3/rok.
W ten sposób można by znacząco ograniczyć import gazu ze Wchodu (do poziomu łącznie około 3-4 mld m3/rok) i zdecydować się na podobne zakupy łączne z Danii lub Norwegii (alternatywa, dywersyfikacja, tranzyt gazu przez Polskę, komercja).
Trzecią istotną przesłanką takiego wyboru są własne, niewyczerpywalne zasoby energii geotermalnej, największe w Europie, umożliwiające korzystanie na 80% powierzchni kraju z gorących wód o temperaturze 60 -120 oC (z odwiertów już istniejących, kilka tysięcy sztuk i planowanych nowych o głębokości do 3000m.). Uruchomienie na terenie każdej gminy od jednej do kilku ciepłowni geotermalnych - pozwoliłoby na praktycznie całkowite rozwiązanie problemu wytwarzania ciepłej wody użytkowej dla celów ciepłowniczych budownictwa, usług, sportu, lecznictwa itp. Taka strategia rozwoju energetyki odnawialnej pozwoliłaby wywiązać się przez Polskę z przyjętych zobowiązań międzynarodowych, konwencji ekologicznych i wewnętrznego prawa. Pozwoliłoby to na ogromną oszczędność gazu dla ogrzewania budynków i procesów cieplnych, zmniejszyłoby emisję zanieczyszczeń środowiska, zredukowało bezrobocie, spowodowałoby powstanie nowego przemysłu geoenergetycznego, nowych zawodów i usług.

Przyjęcie takiej koncepcji rozwoju gospodarczego Polski u progu XXI wieku - państwa dążącego do samowystarczalności energetycznej, ekologicznego z nową narodową wizją rozwoju gospodarczego, cywilizacyjnego i naukowego o standardach światowych - jest szansą, koniecznością i obowiązkiem naszego pokolenia. Z czym jechać do Moskwy ?
W styczniu 2002r. odbyło się spotkanie grupy roboczej polsko - rosyjskiej na temat gazu bez konkretnych rozstrzygnięć. Osobiście radziłbym nie spieszyć się z żadnymi strategicznymi decyzjami. W świetle faktów i argumentów które tu przedstawiono i które są znane w środowisku specjalistów - należy:

najpierw wykorzystać opinie rzetelnych i niezależnych środowisk naukowych, mając na względzie przede wszystkim własny interes narodowy;
przyjąć Strategię i program rozwoju branży paliwowo-energetycznej do r. 2010-30-50 z punktu widzenia potrzeb kraju, możliwości zaspokojenia tych potrzeb we własnym zakresie, opłacalności ekonomicznej przedsięwzięcia.

Renegocjacja "kontraktu stulecia" i konieczne zmniejszenie dostaw gazu z Rosji, stworzą na polskim rynku warunki dla rozwoju własnego wydobycia ropy i gazu (bezrobocie), pozwolą na strategicznie pilny i ważny rozwój polskiego sektora energetyki odnawialnej, określą ewentualny, konieczny import gazu z krajów skandynawskich.

Na rozmowy do Moskwy (jak i Oslo czy Kopenhagi) należy jechać jako zasobny w energię partner, który może, ale nie musi kupować za wszelką cenę określonych limitów gazu. Mamy wszystkie nośniki energii i w bliskiej perspektywie możemy być znowu samowystarczalni energetycznie. Tak jak stało się z polskim kompleksem żywnościowym. Ale do realizacji takich przedsięwzięć potrzebni są charyzmatyczni przywódcy, z wiedzą, patriotycznym i kompetentnym zapleczem intelektualnym, z wizją rozwoju i obrony interesów kraju oraz z odwagą. Polsce potrzebne są pozytywne, silne bodŹce, by ją wydobyć z recesji. Tego oczekują Polacy od swoich rządzących! Ten czas już nadszedł.

LITERATURA.

Geotherimsche Energie Nr 26/27, Listopad/Grudzień 1999, Geeste, Neubrandenburg, ss.48.
GOGĂ?ł W. (red.), 1997 - Konwersja termiczna energii słonecznej w warunkach krajowych. PAN, Warszawa, monografia.
Materiały Sejmowe: Komisji Ochrony środowiska, Zasobów Naturalnych oraz Komisji Gospodarki, 2000-2001, Warszawa.
Materiały Konferencyjne Ogólnopolskiego Forum Odnawialnych Źródeł Energii, 1995-2000.
SOKOłOWSKI J., 2000 - : Możliwości wykorzystania rodzimych zasobów gazu ziemnego. Technika Poszukiwań Geologicznych Geosynoptyka i Geotermia, Nr 5-6, PAN, Kraków, str. 5-18.
TYMIĂ?śKI J., 1997 - Wykorzystanie odnawialnych Źródeł energii w Polsce do 2030r. IBMER, Warszawa, ss. 178, monografia.
ZIMNY J.,2001 - : Ekspertyza na temat rządowego dokumentu "Strategia rozwoju energetyki odnawialnej. Biuro Studiów i Ekspertyz, Kancelaria Sejmu, Warszawa - Kraków,ss.29.
ZIMNY J., 2001: - Uwagi do rządowej "Strategii rozwoju energetyki odnawialnej w Polsce do roku 2010r, (część I.). Rynek Instalacyjny, Warszawa, maj 2001, str. 81-86.
ZIMNY J.,2001 - : Uwagi do rządowej "Strategii rozwoju energetyki odnawialnej w Polsce do roku 2010r (część II.). Rynek Instalacyjny, Warszawa, czerwiec 2001, str. 83-88.
ZIMNY J., 2001 - :Konieczna zmiana polityki gospodarczej. Czy Polska może być samowystarczalna energetycznie? Ciepłownictwo w Polsce i na świecie, Warszawa, nr 11/12, str. 178-180.
ZIMNY J., 2001- Samowystarczalni energetycznie? Energetyka cieplna i zawodowa, Nr 6 Racibórz, str. 16-19.