Dostęp do informacji o działalności funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej

Podstawy prawne

1. Konwencja o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska sporządzona w Aarhus dnia 25 czerwca 1998r., (Dz.U. z 2003r, Nr 78, poz. 706);
2. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/4/WE z dnia 28 stycznia 2003r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska i uchylającą dyrektywę Rady 90/313/EWG;
3. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. Nr 62, poz. 627 ze zm.) oraz rozporządzenia wykonawcze do odpowiednich przepisów tej ustawy.

Konwencja z Aarhus

• organy administracji publicznej na krajowym, regionalnym lub innym poziomie,
• osoby fizyczne lub prawne pełniące zgodnie z prawem krajowym funkcje administracji publicznej, włączając w to wykonywanie specjalnych obowiązków, zadań lub usług mających związek ze środowiskiem,
• wszelkie inne osoby fizyczne lub prawne posiadające publiczne kompetencje lub funkcje albo wykonujące publiczne usługi, mające związek ze środowiskiem, pod nadzorem organu lub osoby wymienionych po wyżej (...)".
  

• stanu elementów środowiska, takich jak powietrze i atmosfera, woda, gleba, grunty, krajobraz i obiekty przyrodnicze, różnorodność biologiczna oraz jej składniki, w tym genetycznie zmodyfikowane organizmy, oraz wzajemnego oddziaływania pomiędzy tymi elementami,
  
• czynników takich jak substancje, energia, hałas i promieniowanie, a także
  
• działań i środków, włączając w to środki administracyjne, porozumienia dotyczące ochrony środowiska, wytyczne polityki, ustawodawstwo, plany i programy, które mają lub mogą mieć wpływ na elementy środowiska w zakresie określonym powyżej, oraz rachunków zysków i strat i innych ekonomicznych analiz lub opracowań wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska,
  
• stanu zdrowia i bezpieczeństwa ludzi, warunków życia ludzkiego, miejsc o znaczeniu kulturowym oraz obiektów budowlanych, w zakresie, w jakim wpływa lub może wpływać na nie stan elementów środowiska lub, za pośrednictwem tych elementów, czynniki, działania lub środki wymienione podwyżej."(art. 2 ust.3).
  

Dyrektywa 2003/4/WE

Dyrektywa 2003/4/WE szeroko ujmuje także kategorię "organu władzy publicznej", który jest obowiązany do udostępniania informacji. Organem tym jest m.in. rząd lub inny organ administracji publicznej, włączając publiczne organy doradcze, na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym oraz osoba fizyczna lub prawna sprawująca publiczne obowiązki lub funkcje lub świadcząca publiczne usługi dotyczące środowi ska i podlegającą organowi (art. 2). Fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej są więc objęte zakresem podmiotowym tej dyrektywy.

Ustawa - Prawo ochrony środowiska

Ustawa - Prawo ochrony środowiska, wzorem Konwencji z Aarhus i Dyrektywy 2003/4/WE definiuje zarówno informację o środowisku jak i organy administracji.

W obu przypadkach są to definicje bardzo szerokie, wykraczające poza tradycyjne rozumienie tych pojęć. W odniesieniu do informacji o środowisku należy zatem sięgnąć do definicji z art. 19 ust. 3, który stanowi, że udostępnianiu w trybie POś podlegają m.in. informacje dotyczące - działań oraz środków w szczególności administracyjnych i ekonomicznych, mających na celu ochronę środowiska (pkt 4), oraz planów, programów oraz analiz finansowych, związanych z podejmowaniem rozstrzygnięć istotnych dla ochrony środowiska (pkt 5).
Zarówno więc informacje, które można zakwalifikować jako "dotyczące środków ekonomicznych mających na celu ochronę środowiska" jak i ww. wymienione "analizy finansowe, związane z podejmowaniem rozstrzygnięć istotnych dla ochrony środowiska" są informacjami o środowisku i jego ochronie. Wynika z tego a contrario dość oczywisty wniosek, iż nie wszystkie informacje będące w posiadaniu Funduszy mają status informacji o środowisku i jego ochronie.

Nie ulega wątpliwości, że Narodowy Fundusz oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej są "organami administracji" w rozumieniu art. 19 ust. 1 POś. Zgodnie z art. 3 pkt 14) POś przez organ administracji rozumie się oprócz klasycznej administracji - także "inne podmioty, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do wykonywania zadań publicznych dotyczących środowiska i jego ochrony" (lit. b). Tak, m.in. J.Jendrośka, [w:] "Ustawa Prawo ochrony środowiska. Komentarz" Wrocław 2001, str. 143.

Dostęp do informacji publicznej

1. Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej;
2. Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. Nr 112 z 2001 r. poz. 1198, ze zm.).

Konstytucja RP

Konstytucja stwierdza w art. 54 ust. 1, iż każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.

Ponadto kwestie związane z dostępem do informacji publicznych uregulowane są w art. 61 Konstytucji RP. Art. 61 ust. 1 stanowi zaś, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa.

Artykuł ten precyzuje w ust. 2, że prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenie kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dŹwięku lub obrazu.
Art. 61 ust. 3 dopuszcza ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, wyłącznie ze względu na określoną w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Art. 61 ust. 4 stanowi, że tryb udzielania informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, określają ustawy, a w odniesieniu do Sejmu i Senatu ich regulaminy.
Postanowienia artykułu 61 Konstytucji, dotyczącego ogólnych informacji urzędowych (mimo, że może on być stosowany również bezpośrednio) zostały rozwinięte w ustawie zwykłej - ustawie o dostępie do informacji publicznej.

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Katalog rodzajów informacji publicznej, zawarty w art. 6 tej ustawy, obejmuje między innymi informacje o programach w zakresie realizacji zadań publicznych, sposobie ich realizacji, podmiotach posiadających informację publiczną (w tym o państwowych osobach prawnych - np. NFOśiGW, WFOśiGW), majątku, którym dysponują, w szczególności majątku publicznym (art. 6 ust. 1 pkt 5 - zawiera szczegółowe wyliczenie przedmiotów majątku publicznego), o udzielanej pomocy publicznej (trzeba pamiętać, że pożyczki, kredyty i dotacje udzielane przez Fundusze stanowią - zgodnie z odpowiednimi przepisami - tzw. "pomoc publiczną "2), ciężarach publicznych (opłaty i kary z tytułu korzystania ze środowiska).
Narodowy Fundusz oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska są także podmiotami publicznymi w rozumieniu art. 4 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Są to bowiem "podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym" (art. 4 ust. 1 pkt 5).

Z przytoczenia powyższych przepisów wynika, że duża część informacji posiadanych przez Fundusze są to informacje o środowisku lub informacje publiczne. W olbrzymiej większości przypadków ta sama informacja będzie jednocześnie - informacją o środowisku (bo dotyczyć będzie środowiska) i informacją publiczną (bo będzie informacją o działaniach podmiotów publicznych).
Problem - które regulacje stosuje się w takich przypadkach - jest zbyt skomplikowany, by wyjaśnić go w tym miejscu. W tym zakresie odsyłamy do publikacji: "Dostęp do informacji publicznej a regulacje szczególne." J.Jendrośka, M. Stoczkiewicz., Państwo i Prawo Nr 2/2003.3

Praktyka dostępu do informacji o działalności funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej w Polsce

Udostępnianie informacji na wniosek Polskiej Zielonej Sieci
Celem projektu, którego rezultatem jest niniejszy raport było m.in. przeanalizowanie dostępności informacji publicznych i informacji o środowisku, które są w posiadaniu publicznych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej lub dotyczą działalności tych funduszy.

Chodziło więc o zbadanie, w jakim zakresie prawo do informacji jest realizowane. Informacje, które są dla społeczeństwa szczególnie istotne z punktu widzenia sprawowania społecznego nadzoru nad funduszami to z jednej strony informacje o działalności samych Funduszy, a z drugiej informacje o procedurach wyboru przedstawicieli POE do rad nadzorczych Funduszy.
W ramach projektu, PZS wystosował do Funduszy oraz do marszałków województw formalne wnioski o udostępnienie informacji. Uzyskane informacje były nie tylko wskaŹnikiem sposobu realizacji publicznego obowiązku udostępniania informacji, ale również i przede wszystkim posłużyły jako podstawy do oceny sytuacji w zakresie funkcjonowania przedstawicieli organizacji ekologicznych w radach nadzorczych Funduszy oraz w zakresie finansowania przez Fundusze edukacji ekologicznej.
Wnioski o udostępnienie informacji skierowano do Ministra środowiska, Narodowego Funduszu Ochrony środowiska i Gospodarki Wodnej, marszałków 16 województwa oraz 16 wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Wniosek do Ministra środowiska dotyczył udostępnienia informacji o stosowanym przez ministra trybie powoływania przedstawiciela organizacji ekologicznych do Rady Nadzorczej Narodowego Funduszu Ochrony środowiska i Gospodarki Wodnej, w szczególności o:

1. sposobie poinformowania organizacji ekolo gicznych o uruchomieniu procedury wyboru przedstawiciela POE do RN NFOśiGW,
2. stosowanym aktualnie trybie sprawdzania, który z kandydatów cieszy się poparciem największej liczby organizacji ekologicznych,
3. przebiegu i wynikach ostatnich wyborów do Rady Nadzorczej NFOśiGW (liczba kandy datów wraz z liczbą udzielonych im poparć oraz nazwami popierających organizacji).

1. przedstawienia imienia i nazwiska powołane go przedstawiciela organizacji ekologicznych w Radzie Nadzorczej Wojewódzkiego Funduszu Ochrony środowiska i Gospodarki Wodnej w danym województwie,
2. przedstawienia zastosowanej procedury sprawdzenia jakim poparciem wśród organizacji ekologicznych cieszyli się kandydaci na przedstawicieli
3. przedstawienia nazw organizacji, które udzieliły poparcia aktualnemu przedstawicielowi organizacji ekologicznych w RN WFOśiGW.

 
Wnioski skierowane do samych Funduszy (Narodowego i wojewódzkich) dotyczyły ich działalności, skoncentrowane były na gospodarce finansowej, a w szczególności finansowaniu edukacji ekologicznej, na tle finansowania zadań inwestycyjnych.
Brzmienie wniosków skierowanych do Narodowego Funduszu i do wojewódzkich funduszy było analogiczne. W tym przypadku wnosiliśmy o udostępnienie informacji w postaci przedstawienia:

1. zasad i kryteriów finansowania edukacji ekologicznej przez dany Fundusz,
2. wysokości środków przeznaczonych przez dany Fundusz łącznie na zadania z zakresu edukacji ekologicznej w roku 2003,
3. łącznej wysokości wydatków związanych z dofinansowaniem ochrony środowiska w roku 2003,
4. listy przyznanych przez dany Fundusz dotacji z zakresu edukacji ekologicznej w roku 2003 ze wskazaniem nazwy beneficjenta, tytułu zadania oraz kwoty dofinansowania
5. przedstawienia listy udzielonych przez dany Fundusz pożyczek, kredytów i dotacji na za dania inwestycyjne i nieinwestycyjne w roku 2003 ze wskazaniem nazwy beneficjenta, tytułu zadania oraz kwoty dofinansowania.

Jako podstawę prawną wniosków skierowanych do Ministra środowiska, Narodowego Funduszu oraz wojewódzkich funduszy wskazano art. 19 ust. 3 pkt 4) ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. -Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2001 r., Nr 62, poz. 627 z póŹn. zim.). Tę samą podstawę prawną przywołano we wnioskach do marszałków województw, ale ponieważ jeden z marszałków odmówił udzielenia informacji w tym trybie, niektóre wnioski do marszałków ponowiono powołując się na art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. 2001, Nr 112, poz. 1198).

Udostępnianie informacji na temat przedstawicieli POE w radach nadzorczych Funduszy

Ministerstwo środowiska
Minister środowiska udostępnił wnioskowane informacje pismem z dnia 17 września 2004r. W piśmie tym poinformowano, że procedura wyboru przedstawiciela POE odbyła się na postawie art. 413 ust. 2 POś, w oparciu o zasadę wyboru reprezentanta POE, który otrzymał największą ilość głosów poparcia ze strony pozarządowych organizacji ekologicznych.
Warto zaznaczyć, że Minister środowiska stosował zasadę powołania osoby cieszącej się poparciem największej ich liczby. Minister środowiska poinformował ponadto, że POE były informowane o rozpoczęciu procedury wyboru poprzez zamieszczenie stosownego komunikatu na stronie internetowej Ministerstwa środowiska oraz poprzez poinformowanie POE, w tym organizacji sieciowych, za pomocą poczty elektronicznej.
Informacja dotycząca procedury kandydatów i organizacji, które udzieliły im poparcia była pełna i zawierała nazwisko i imię kandydata oraz podanie nazw organizacji, które udzieliły mu podarcia, z odnotowaniem także poparć, które nie zostały uwzględnione, gdyż zostały zgłoszone po terminie. Należy uznać, że Minister środowiska w terminie udostępnił pełną informację na temat procedury wyboru przedstawiciela POE do RN NFOśiGW.

1. odpowiedzi pełne - tzn. udostępnienie informacji w pełnym zakresie wniosku;
2. odpowiedzi częściowe - tzn. odpowiedzi, które pomijały milczeniem pewne żądania wniosku;
3. odpowiedzi puste - tzn. pisma, które pozornie tylko były udostępnieniem informacji na żą dany temat.

Ad. 1) Odpowiedzi pełnych było 5. Zostały one udzielone przez urzędy marszałkowskie województw: podkarpackiego, opolskiego, wielkopolskiego, dolnośląskiego i łódzkiego.

Ad. 2) Odpowiedzi takich było 5. Najczęściej nie podawano personaliów przedstawiciela POE w RN funduszu lub listy organizacji, które udzieliły poparcia poszczególnym kandydatom.

Ad. 3) Odpowiedzi takich było 6. Odpowiedzi takie, najczęściej przywoływały podstawę prawną (odpowiedni artykuł ustawy) powołania przedstawiciela POE oraz numer uchwały w drodze której dokonano aktu powołania. Odpowiedzi tego typu oczywiście nie miały żadnej wartości informacyjnej i były de facto próbą obejścia obowiązku udostępnienia informacji.
W przypadku tego typu odpowiedzi PZS wnosił kilkakrotnie wnioski o uzupełnienie lub udostępnienie informacji, w większości z pozytywnym skutkiem. Problem jednak polegał na tym, że kilkakrotne składanie wniosków o tę samą informację znacznie wydłużyło czas jej faktycznego udostępnienia.
Szczególną obstrukcję wykazał Marszałek Województwa Mazowieckiego, który najpierw wydał decyzję o odmowie udostępnienia informacji na podstawie ustawy -Prawo ochrony środowiska (decyzja z dnia 20.08.04). Następnie, gdy wniosek został ponowiony w oparciu o ustawę o dostępie do informacji publicznej, udzielił częściowej informacji, w zasadzie tylko co do personaliów i zasług aktualnie pełniącego funkcję przedstawiciela organizacji ekologicznych (pismo z dnia 14.02.05). Po wezwaniu organu do uzupełnienia odpowiedzi ze wskazaniem konkretnych pytań, m.in. dotyczących ilości poparć jaką uzyskał wybrany przedstawiciel, Marszałek nie odpowiedział na to pytanie, a jednocześnie stwierdził, iż zarząd województwa dokonał wyboru "(...) po zebraniu oraz dokładnym przeanalizowaniu list kandydatów zgłoszonych przez organizacje działające i posiadające struktury organizacyjne na terenie województwa mazowieckiego (...)" (pismo z dnia 16.03.05.).
Praktykę taką należy ocenić jako celowe utrudnianie dostępu do informacji publicznej.

Odpowiadając na wnioski o udostępnienie informacji urzędy marszałkowskie na ogół mieściły się w terminie ich udostępnienia (do dwóch miesięcy), gdy chodzi o udostępnienie informacji na podstawie POś, zaś na ogół nie udało im się dotrzymać terminu 14 dni, gdy wniosek został złożony na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej.

Udostępnianie informacji przez Narodowy Fundusz i wojewódzkie fundusze

W przypadku wniosków skierowanych do Funduszy sytuacja przedstawia się dosyć klarownie. Te Fundusze, które w ogóle odpowiedziały na wnioski udostępniły pełną informację, w tym także listy przyznanych przez Fundusze dotacji z zakresu edukacji ekologicznej ze wskazaniem nazwy beneficjenta, tytułu zadania oraz kwoty dofinansowania.
Odpowiedzi przesłały: Narodowy Fundusz oraz osiem wojewódzkich funduszy: WFOśiGW w Rzeszowie, Zielonej Górze, Białymstoku, Katowicach, Szczecinie, Gdańsku, Opolu i Toruniu. Negatywnie należy ocenić brak odpowiedzi ze strony pozostałych Funduszy.

Dostępność informacji w opinii organizacji ekologicznych

Dostęp do informacji o działalności wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej był też w ramach projektu badany za pomocą ankiety rozesłanej do pozarządowych organizacji ekologicznych. Ankiety zawierały następujące pytania dotyczące dostępu do informacji:

• Czy organizacja zwracała się o udostępnie nie informacji o inwestycjach dofinansowy wanych przez Fundusz? Jeśli tak, to czy informacji udzielono? Jeśli nie, to w jaki sposób Fundusz umotywował odmowę?
• Czy organizacja zwracała się o udostępnie nie informacji o przedsięwzięciach z zakresu edukacji ekologicznej? Jeśli tak, to czy informacji udzielono? Jeśli nie, to w jaki sposób Fundusz umotywował odmowę?
• Czy organizacja zwracała się do Funduszu o udostępnienie rocznych zestawień dotacji i pożyczek? Jeśli tak, to czy informacji udzielono? Jeśli nie, to w jaki sposób Fundusz umotywował odmowę?
• Jeśli Fundusz odmówił udzielenia informacji, to czy organizacja zaskarżyła tę decyzję? Jeśli tak, to z jakim skutkiem?
• Czy organizacja chce wskazać na inne problemy związane z dostępem do informacji w działalności Funduszu?

Wyniki ankietowania

Wypełnione ankiety odesłały 33 organizacje. Wg danych z tych ankiet olbrzymia większość (28 na 33) organizacji nie wnioskowała o informację o inwestycjach dofinansowywanych przez Fundusz. Motywowano to faktem, że nie było takiej potrzeby oraz tym, że informacje te były dostępne na stronach internetowych Funduszy.

W 4 przypadkach organizacja wnioskowała o informację i je otrzymała. W jednym przypadku organizacja otrzymała informację niepełną.
Olbrzymia większość (27 na 33) organizacji udzieliła odpowiedzi, że nie wnioskowała o informację o przedsięwzięciach z zakresu edukacji ekologicznej. Motywowano to także dostępnością odpowiednich informacji na stronach internetowych Funduszu.
W jednym przypadku organizacja wnioskowała o upublicznienie listy beneficjentów dotacji z zakresu edukacji ekologicznej. Fundusz odmówił upublicznienia tej listy nie podając uzasadnienia.
W jednym przypadku Fundusz odmówił indywidualnego udostępnienia informacji powołując się na to, że jest ona zamieszczona na stronie internetowej.
W 4 przypadkach organizacja wnioskowała i otrzymała informację. żadna z ankietowanych organizacji nie wszczęła procedury odwoławczej wobec decyzji o odmowie udzielenia informacji lub wobec braku reakcji na wniosek o udostępnienie informacji.
Tylko 3 z 33 organizacji interesowały się rocznym zestawieniem dotacji i pożyczek udzielonych przez Fundusze. Jednocześnie wskazały one, że te informacje zostały uzyskane przez dostęp do strony internetowej. Pozostałe ankietowane organizacje nie próbowały uzyskać informacji na ten temat.
Organizacje wskazywały natomiast często na inne problemy związane z dostępem do informacji. Wskazywano, że pracownicy Funduszy zbyt często odsyłają petentów do stron internetowych, nie udzielając informacji ustnie. Wskazywano także na potrzebę umieszczania w Internecie zbiorczego, imiennego zestawienia dotacji na cele edukacji ekologicznej celem zapewnienia przejrzystości procedur rozdziału środków publicznych.
Przywoływano także brak aktualizacji stron internetowych i ciągłe zmiany procedur, które nie były odnotowywane na tych stronach.

Ocena

1. Organizacje ekologiczne w niewielkim stopniu są zainteresowane informacjami o udzielonych przez Fundusze dotacjach i pożyczkach oraz inwestycjach dofinansowywanych przez Fundusze;
2. Organizacje ekologiczne w niewielkim stopniu są zainteresowane informacjami o przedsięwzięciach z zakresu edukacji ekologicznej, a tam gdzie to zainteresowanie istnieje dostęp do informacji zdobywają głównie przez strony internetowe;
3. Im więcej informacji udostępnianych jest na stronach internetowych tym mniejsze zainteresowanie informacją udzielaną przez Fundusze "na wniosek";
4. W opinii organizacji ekologicznych Fundusze w zasadzie należycie odpowiadają na zapotrzebowanie społeczne w zakresie udostępniania informacji o przedsięwzięciach z zakresu ekologicznej i projektach inwestycyjnych, umieszczając odpowiednie informacje w Internecie.

Dostępność informacji na stronach internetowych Funduszy

Jak wynika z badań ankietowych Fundusze na ogół umieszczają na swoich stronach internetowych informacje istotne z punktu widzenia ubiegania się o dotacje.
Są to zasady udzielania pomocy przez dany Fundusz, kryteria wyboru przedsięwzięć, listy przedsięwzięć priorytetowych, wzory wniosków i innych dokumentów, informacje o przeprowadzanych konkursach. Przegląd stron internetowych wszystkich Funduszy, jakiego dokonaliśmy w dniu 21 kwietnia 2005r. pozwala potwierdzić ten wniosek.
Wniosek ten nie odnosi się jednak do dostępności informacji o dysponowaniu majątkiem publicznym przez Fundusze.

Z punktu widzenia społecznego nadzoru nad działalnością Funduszy istotnymi informacjami o dysponowaniu majątkiem publicznym są raporty roczne z ich działalności. Raporty takie bez wątpienia są informacjami o majątku publicznym.
Udostępnianie zaś informacji o majątku publicznym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2001 r., Nr 112, poz. 1198, z póŹn. zim.). Fundusze są obowiązane do udostępniania informacji publicznej na mocy art. 4 ust. 1 pkt 4) i 5), jako państwowe osoby prawne, które wykonują zadania publiczne i dysponują majątkiem publicznym. Raporty roczne z działalności Funduszy kwalifikuje się jako informacje publiczne, gdyż są to informacje o majątku, którym dysponują te państwowe osoby prawne (art. 6 ust. 1 pkt 2 f) ww. ustawy), są to ponadto informacje o majątku publicznym (art. 6 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy).
Nie ulega więc wątpliwości, że raporty roczne z działalności funduszy ochrony środowiska podlegają udostępnianiu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Ustawa ta przewiduje udostępnianie informacji publicznej w drodze ogłoszenia ich w Biuletynie Informacji Publicznej lub jako tzw. udostępnienie na wniosek, złożony zgodnie z art. 10 i 11 ww. ustawy. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ww. ustawy podmioty, o których mowa w art. 4 ust. 1 i 2 (a więc także Fundusze) udostępniają w Biuletynie Informacji Publicznej m.in. informacje, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5) - tzn. informacje o majątku publicznym.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że udostępnianie w BIP-ie jest obligatoryjne, a nie fakultatywne. Wniosek taki wynika wprost z brzmienia art. 8 ust. 3, który stanowi, że pewne informacje (m.in. o majątku publicznym) udostępnia się w Biuletynie Informacji Publicznej. Inne zaś informacje mogą być udostępnianie przez te podmioty w Biuletynie Informacji Publicznej.
Ewentualny brak umieszczenia danych informacji w BIP-ie nie oznacza, że one nie są dostępne w trybie wniosku. Zgodnie bowiem a art. 10 ust. 1 ww. ustawy informacja publiczna, która nie została udostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej, jest dostępna na wniosek.
Wynika z tego, że fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej mają bezwarunkowy obowiązek umieszczać w Biuletynie Informacji Publicznej informację o będącym w ich władaniu majątku publicznym, w tym w szczególności sprawozdania roczne ze swojej działalności. Są to obowiązki niezależne i dodatkowe wobec obowiązków zamieszczania corocznie przez Zarząd Narodowego Funduszu w drodze obwieszczenia informacji o działalności Narodowego Funduszu w Dzienniku Urzędowym "Monitor Polski B" oraz zamieszczania corocznie przez zarządy wojewódzkich funduszy informacji o ich działalności w dziennikach urzędowych województw (art. 421 ust. 3 i 4 POś).
Dla uniknięcia wątpliwości należy dodać, że art. 6 ust. 1 pkt 5) ustawy o dostępie do informacji publicznej posługuje się klauzulą ogólną "majątku publicznego", dodając, że w szczególności ("w tym") informacjami o majątku publicznym są informacje wymienione w lit. a)-h), np. o majątku państwowych osób prawnych, o ciężarach publicznych (opłaty z tytułu korzystania ze środowiska) czy o pomocy publicznej (dotacje, preferencyjne pożyczki i kredyty dla przedsiębiorców).
Sprawozdanie z działalności Funduszu należy więc uznać za minimalny, wymagany zakres informacji o majątku publicznym, będącym w dyspozycji tej państwowej osoby prawnej.

W dniu 21 kwietnia 2005r. przeanalizowaliśmy dostępność ww. informacji na stronach internetowych Narodowego Funduszu oraz wojewódzkich funduszy. Oto wyniki:

• Narodowy Fundusz Ochrony środowiska i Gospodarki Wodnej - strona BIP w przygotowaniu, brak zakładki "majątek", na stronie są jednak opublikowane sprawozdania z działalności za lata 1999-2003;
• WFOśiGW Kraków - nie prowadzi BIP, jest co prawda link "sprawozdanie", ale brak te go dokumentu. Informacja, że sprawozdanie jest w przygotowaniu. Brak zakładki "majątek" i informacji o majątku;
• WFOśiGW w Warszawie - prowadzi BIP. Brak w BIP sprawozdania z działalności. Brak informacji o majątku;
• WFOśiGW we Wrocławiu - prowadzi BIP, jest informacja o majątku, w tym pełne sprawozdanie za rok 2003;
• WFOśiGW w Zielonej Górze - prowadzi BIP, jest zakładka "majątek" tam jest tylko bilans na dzień 31.12.2005. Brak pełniejszej informacji;
• WFOśiGW w Gdańsku - prowadzi BIP, jest na stronie głównej bardzo obszerna i szczegółowa "Informacja o działalności WFOśiGW w Gdańsku w 2004r."Brak tej informacji w BIP-ie;
• WFOśiGW w Białymstoku - prowadzi BIP, są tam pełne sprawozdania z działalności za 2003 i 2004r.;
• WFOśiGW w Katowicach - prowadzi BIP, jest sprawozdanie z działalności w roku 2003 i 2004; jest też w BIP.
• WFOśiGW w Lublinie - prowadzi BIP, jest sprawozdanie za 2003r., w BIP-ie jest zakładka majątek, ale jest pusta. Brak informacji o majątku;
• WFOśiGW w łodzi - prowadzi BIP, w tym BIP brak zakładki "majątek" i brak sprawozdań z działalności;
• WFOśiGW w Olsztynie - prowadzi BIP, brak zakładki "majątek", brak sprawozdań z działalności;
• WFOśiGW w Opolu - nie prowadzi BIP, niema zakładki "majątek", brak sprawozdań z działalności;
• WFOśiGW w Poznaniu - nie prowadzi BIP, brak zakładki "majątek", w zakładce "działalność" jest informacja, że sprawozdanie finansowe za 2004r. będzie gotowe do końca kwietnia 2005r. i będzie udostępnione w tym miejscu;
• WFOśiGW w Rzeszowie - prowadzi BIP, brak zakładki "majątek", jest pełne sprawozdanie z działalności za rok 2002 i za rok 2003;
• WFOśiGW w Szczecinie - prowadzi BIP, brak zakładki "majątek", brak sprawozdań z działalności;
• WFOśiGW w Toruniu - nie prowadzi BIP, brak zakładki "majątek", brak informacji o majątku, brak sprawozdań z działalności;
• WFOśiGW w Kielcach - prowadzi BIP, jest zakładka "majątek" ale nie ma tam żadnych informacji, jest też zakładka "funkcjonowanie podmiotu", ale także tam brak sprawozdań z działalności.

Wynika z tego przeglądu, że 4 wojewódzkie fundusze w ogóle nie prowadzą BIP-u. Narodowy Fundusz ma co prawda na stronie internetowej ikonę "BIP", ale też go faktycznie nie prowadzi, gdyż podstrona BIP jest dopiero tworzona.

Tylko w dwóch przypadkach na stronach internetowych są opublikowane sprawozdania z działalności funduszy za rok 2004. Brak innych sprawozdań za 2004r. można jednak uzasadnić, gdyż zgodnie ustawą - Prawo ochrony środowiska sprawozdania te są przedstawiane radzie nadzorczej do końca kwietnia następnego roku po roku sprawozdawczym. Odnotować należy, że Narodowy Fundusz publikuje w Internecie pełne sprawozdania z lat 1999, 2000, 2001, 2002, 2003. W przypadku wojewódzkich funduszy aż 9 z nich nie umieściło w Internecie sprawozdania z działalności za rok 2003.
W przypadku 12 wojewódzkich funduszy albo w ogóle brak jakichkolwiek informacji o majątku publicznym, albo jest to informacja niepełna.

Rekomendacje

1. Realizując obowiązki wynikające z przepisów zapewniających dostęp do informacji o środowisku i dostęp do informacji publicznej organy administracji i Fundusze powinny unikać udzielania informacji pustych. W przypadku konkretnie sformułowanego wniosku o udzielenie informacji - ogólna odpowiedŹ w postaci np. przy wołania podstawy prawnej działalności organu nie jest udostępnieniem informacji. Taką odpowiedŹ należy uznać za łamanie przepisów o dostępie do informacji.
2. Organy administracji oraz Fundusze powinny precyzyjnie analizować wnioski o udostępnienie informacji, gdyż często informacja, która nie jest informacją o środowisku jest informacją publiczną. Jako informacja publiczna powinna zostać ona udostępniona, chyba, że zachodzi wyjątek przewidziany w ustawie. Powołanie niewłaściwej podstawy prawnej nie czyni wniosku obywatela nieskutecznym. Obowiązkiem organu jest w takim przypadku odpowiednia analiza wniosku i wykorzystanie podstawy prawnej, która ma w danym stanie faktycznym zastosowanie.
3. Nie wszystkie wojewódzkie fundusze odpowiedziały na wnioski o udostępnienie informacji. Należy w związku z tym podkreślić, że wojewódzkie fundusze są obowiązane do udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie oraz informacji publicznej.
4. Wojewódzkie fundusze powinny częściej aktualizować swoje strony internetowe. Jak pokazują badania opinii organizacji pozarządowych strony te są dla potencjalnych beneficjentów podstawowym Źródłem informacji o możliwości uzyskania dofinansowania. Umieszczanie informacji na stronach internetowych nie powinno być przeszkodą do indywidualnego odpowiadania na pytania beneficjentów dotyczące kwestii szczegółowych.
5. Nie wszystkie Fundusze prowadzą swojestrony Biuletynu Informacji Publicznej. Te, które nie prowadzą takich stron powinny je jak najszybciej uruchomić. W ramach BIP powinna być także udostępniana informacja o majątku publicznym, którym dysponuje dany Fundusz. W szczególności w BIP powinny być udostępniane roczne sprawozdania z działalności danego Funduszu oraz lista dotacji, pożyczek i kredytów udzielonych w danym roku przez Fundusz.
6. Organizacje ekologiczne powinny w większym stopniu pełnić funkcję społecznego nadzoru nad działalnością Funduszy. Powinny one w większym stopniu interesować się tym, w jaki sposób Fundusze dysponują majątkiem publicznym oraz inwestycjami i przedsięwzięciami nieinwestycyjnymi dofinansowanymi z Funduszy.

Komentarze (0) >>

Write comment

Imię

Tytuł komentarza

Komentarz

Wyślij komentarz