| Nowa rola konsumpcji? |
|
| 24.03.2007. | |
Mimo problemów związanych ze społeczeństwem konsumpcyjnym oraz
nieśmiałych kroków podejmowanych w celu przestawienia społeczności na
mniej niszczące tory, większość mieszkańców krajów uprzemysłowionych
wciąż konsumuje coraz więcej, w wielu w krajach rozwijających się wciąż
żyje w biedzie.
Aby upowszechnić zainteresowanie nową rolą konsumpcji, każda wizja będzie musiała obejmować odpowiedzi na 4 podstawowe pytania:
Biorąc pod uwagę wszystkie kwestie, czy konsumenci czerpią korzyści z globalnej kultury konsumenckiej? Pojedyncze osoby, istotni sędziowie w tej sprawie, mogłyby pomyśleć o osobistych kosztach związanych z wysokim poziomem konsumpcji: zadłużeniem, czasem i stresem związanym z pracą niezbędną do utrzymania stylu życia, czasem potrzebnym na sprzątanie, unowocześnianie, przechowywanie lub innego rodzaju obsługę posiadanych dóbr, a także sposobami, w jakie konsumpcja wypiera czas, który mógłby być spędzany z rodziną i przyjaciółmi. Tak zwykli ludzie, jak i politycy mogliby zastanowić się nad pozornym paradoksem, że jakość życia często można podnieść utrzymując konsumpcję w wyraŹnie określonych granicach. Na przykład lasy mogą być w nieskończoność dostępne dla każdego, jeśli nie będą wycinane szybciej, niż prędkość odrastania. Podobnie ktoś, kto przyjmie jasne parametry własnego dobrego samopoczucia - na przykład codzienne ćwiczenia i dobre odżywianie się - prawdopodobnie będzie bardziej zadowolony z życia, niż osoba konsumująca bez umiarkowania. Prawdą jest, że podstawowe założenie gospodarki masowej konsumpcji - że nieograniczona konsumpcja jest dopuszczalna, a nawet pożądana - stoi w jawnej sprzeczności ze wzorcami życia w naturalnym świecie i naukami o skromności, głoszonymi przez filozofów i przywódców religijnych w różnych kulturach i okresach historycznych. Po drugie, czy nasza konsumpcja jest zrównoważona ekonomicznie, społecznie i środowiskowo? W społeczeństwach masowej konsumpcji prawo i zachęty ekonomiczne często skłaniają ludzi do przekraczania ważnych progów ekonomicznych, środowiskowych i społecznych. Banki i agencje kredytowe nakłaniają konsumentów do zadłużania się, firmy i pojedyncze osoby wykorzystują lasy, wody gruntowe i inne odnawialne zasoby szybciej, niż te są w stanie się odradzać, a pracodawcy często nagradzają pracowników za spędzanie długich godzin w pracy. Każda taka nadwyżka wymaga zapłacenia ceny w postaci naszego dobrobytu osobistego lub społecznego. Istnieje bardzo dużo pomysłowych sposobów na doprowadzenie konsumpcji do lepszej harmonii z potrzebami społecznymi i środowiskowymi - od ustaw określających minimalny poziom zawartości surowców wtórnych po takie, które zmuszają producentów odpowiedzialnych za wytwory i odpady do „odkupowama" swoich produktów. Po trzecie, czy konsumenci otrzymują właściwą ofertę, która pomaga im spełnić potrzeby? Oczywiste jest, że społeczeństwa masowej konsumpcji oferują więcej produktów i usług, niż jakikolwiek inny system gospodarczy w historii ludzkości. Jednak konsumenci nie zawsze znajdują to, czego potrzebują. WeŹmy na przykład transport: bezpieczny i wygodny dostęp do zaledwie pięciu możliwości przemieszczania się - pieszo, rowerem, transportem publicznym, wspólnymi lub prywatnymi samochodami - może zaoferować więcej realnych opcji dostarczenia ludzi tam, gdzie chcą się znaleŹć, niż 100 modeli samochodów u dilera. A jeśli już istnieje sensowny zestaw opcji do wyboru, najkorzystniejsza nie zawsze jest najtańsza, tak jak ma to się z ekologiczną żywnością w niektórych krajach. Rządy muszą przebudować system zachęt ekonomicznych i przepisów, aby zapewnić, że firmy będą oferować niedrogie możliwości zaspokajania potrzeb konsumentów. Mają także do odegrania ważną rolę w ograniczaniu nadmiernej konsumpcji, przede wszystkim usuwając zachęty do konsumowania - od dotowanej energii do promowania zabudowy o małej gęstości. I na koniec - czy społeczeństwa są w stanie stworzyć etykę konsumpcji nadającą priorytet zaspokojeniu podstawowych potrzeb wszystkich ludzi? Dobrobyt fizyczny - a więc dostateczny dostęp do zdrowej żywności, czystej wody i warunków sanitarnych, edukacji, ochrony zdrowia i fizycznego bezpieczeństwa - jest fundamentem wszystkich osiągnięć człowieka i społeczeństwa. Zaniedbywanie tych podstawowych spraw nieuchronnie ograniczać będzie zdolność wielu ludzi do realizowania swojego osobistego potencjału - oraz do wnoszenia cennego wkładu do społeczeństwa. W świecie, w którym więcej jest ludzi żyjących za mniej niż 2 dolary dziennie, niż przedstawicieli globalnej klasy konsumenckiej, stałe dążenie bogatych do pomnażania bogactwa kiedy nic nie wskazuje na to, że daje to szczęście, nasuwa wiele poważnych pytań natury etycznej. Poza etycznym imperatywem dbania o wszystkich istnieje także motyw bardziej egoistyczny. Niezwracanie uwagi na potrzeby najbiedniejszych może owocować obniżeniem poziomu bezpieczeństwa bogatych i wzrostem wydatków na obronę. Konieczność wydawania miliardów dolarów na wojny, ochronę granic i utrzymanie pokoju być może powiązane jest z ignorowaniem palących problemów społecznych i środowiskowych świata. To samo dzieje się na poziomie społeczności. Wydatki na prywatne wykształcenie, ogrodzone osiedla i alarmy domowe to tylko kilka przykładów na to, jak nieinwestowanie w najbiedniejszych mści się na bogatych. Wydaje się zatem, że zaspokojenie podstawowych potrzeb wszystkich ludzi jest tyle słuszne, co sprytne. Zajęcie się tymi czterema pytaniami spowodowałoy, że konsumpcja zaczęłaby zajmować mniej eksponowane miejsce w naszym życiu, zwalniając czas na tworzenie społeczeństw i umacnianie relacji międzyludzkich - są to czynniki, które zdaniem psychologów są niezbędne do prowadzenia satysfakcjonującego życia. Gdyby zmienić priorytety społeczne tak, by uwzględniały dobrze samopoczucie ludzi, a nie tylko akumulowanie towarów, konsumpcja mogłaby funkcjonować nie jako motor gospodarki, lecz jako narzędzie podnoszące jakość życia. |
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|