ekoEnergia: ogrzewanie, wentylacja pomieszczeń, mądre budowanie, energia solarna, ekologia

3.2 Zużycie i ceny energii

Polska energetyka tradycyjnie była zorientowana na wykorzystanie własnych zasobów naturalnych. Głównym Źródłem energii był węgiel kamienny i brunatny. Jednakże, zaobserwować można znaczny spadek udziału paliw węglowych w krajowym zużyciu energii z 36% w 1995 do 20% w 2004 (rys. 4). Porównanie struktury zużycia energii według nośników w latach 1995 i 2004 wskazuje na rosnącą rolę paliw ropopochodnych, które stały się jednocześnie nośnikiem o największym udziale w zużyciu energii wynoszącym 31% w 2004 roku. Niewielki wzrost wystąpił w zużyciu gazu, które w roku 2004 stanowiło 13% zużycia energii. W latach 1995-2004 nastąpił także nieznaczny wzrost zużycia energii elektrycznej i w 2004 roku udział ten wyniósł 15%.

Zmiany struktury finalnego zużycia energii w głównych sektorach gospodarki (rys. 5) odzwierciedlają kierunki rozwoju gospodarki. Restrukturyzacja przemysłu i działania przedsiębiorstw, mające na celu obniżenie energochłonności, spowodowały zmniejszenie zużycia energii w tym sektorze. Ciągły rozwój transportu drogowego i sektora usług utrzymuje wzrost udziału tych sektorów w krajowym zużyciu energii. W sektorze gospodarstw domowych wskutek wprowadzania systemu dociepleń oraz poprawy i wzrostu efektywności systemów grzewczych w latach 1995-2004 nastąpiła znaczna (28% ) redukcja zużycia energii, co spowodowało, że sektor ten stał się drugim pod względem wielkości zużycia energii sektorem gospodarki.

Zmiany zachodzące w sektorze rolnictwa polegały na likwidacji i prywatyzacji byłych państwowych gospodarstw rolnych i tworzeniu nowoczesnych, wielkoobszarowych gospodarstw, nie przyczyniły się do oszczędności zużycia energii, w tym sektorze utrzymuje się na tym samym poziomie.

Rok 2004 przyniósł kolejne podwyżki cen ropy naftowej. Odzwierciedleniem tendencji obserwowanych na rynku ropy naftowej są zmiany cen benzyny i oleju napędowego, które w roku 2003 i 2004 wyrażone w cenach stałych w Euro roku 2000, zdecydowanie wzrosły względem okresu poprzedzającego, powracając do trendu jak w latach 1999 i 2000 (rys. 6).

Polska zrealizowała trudne zadanie wyeliminowania dotacji do cen energii elektrycznej, co osiągnięto przy wzroście taryf dla gospodarstw domowych z 0,0248 za 1 kWh w 1990 r. do 0,0644 w 1993 roku (wzrost o 160%) wyrażonych w euro w cenach stałych 2000. W kolejnych latach 1993 -1999r. ceny energii elektrycznej dla gospodarstw domowych stopniowo rosły, a w 2001 roku odnotowano zdecydowany jej wzrost. Dla przemysłu energia elektryczna taniała w latach 1990-2000 (około 4,12% rocznie) – rys. 7. Natomiast w 2001 roku wystąpił wzrost ceny o 19,5% w porównaniu do roku poprzedniego. W roku 2002 cena pozostała na poziomie roku poprzedniego, aby wzrosnąć o 11% w 2003 roku, a następnie o 4,4% w 2004 roku.

Trendy zmian cen gazu ziemnego są zbliżone do tendencji obserwowanych dla cen energii elektrycznej. Ceny gazu dla gospodarstw domowych wyrażone w euro w cenach stałych 2000 wzrosły zdecydowanie z 0,0349 w 1990 r. do 0,2058 w 1993 r. (490% wzrost w cenach stałych) – rys. 8), po czym do 2000 roku odnotowuje się stopniowy wzrost. W 2001 roku nastąpiła kolejna duża podwyżka cen gazu, a w latach następnych wzrost ten był już minimalny (1,5%).
W latach 1990-1999 ceny gazu dla przemysłu systematycznie ulegały zmniejszeniu, następnie uległy one gwałtownemu zwiększeniu podobnie jak i ceny gazu dla gospodarstw domowych w roku 2001. Od 2002 roku ceny gazu ulegają niewielkim wahaniom.

• Rys. 9 – energochłonności PKB (tj.: zużycie energii pierwotnej/PKB),
• Rys. 10 – energochłonności finalnej PKB (tj.: finalne zużycie energii/PKB),
• Rys. 11 – relacji energochłonności finalnej PKB do energochłonności pierwotnej PKB.

WskaŹniki dotyczące zużycia energii wg danych statystycznych oraz zużycia energii z korektą klimatyczną obliczane są zgodnie z przyjętą metodologią przez EUROSTAT i IEA. Wprowadzenie korekty klimatycznej ma na celu wyeliminowanie wpływu zmieniających się w kolejnych latach warunków pogodowych na zużycie energii i na związane z tym zużyciem wskaŹniki efektywności energetycznej.

Analizując zmiany energochłonności od 1990, nie należy zapominać o szczególnej sytuacji, w jakiej znajdowały się przed 1990 r. kraje Europy środkowo-Wschodniej, w tym Polska. W gospodarkach opartych na centralnym planowaniu ceny energii były bardzo niskie, co było przyczyną dużego marnotrawstwa dochodzącego nawet do 60-70% całkowitego zużycia. Doprowadziło to do niekorzystnego nawyku nieefektywnego wykorzystywania energii, trudnego do zlikwidowania, choć jednocześnie dającego obecnie duże możliwości oszczędzania.

W okresie 1990-2004 obserwowano stałą tendencję malejącą energochłonności pierwotnej i finalnej. Wynikało to zarówno z malejącego zużycia energii jak i rosnącego Produktu Krajowego Brutto. Dane o średniorocznych tempach zmian wskaŹników energochłonności finalnej i pierwotnej PKB zestawiono w tabl. 2.